Park Narodowy Prokletije
Park Narodowy Prokletije jest najmłodszym z czarnogórskich parków narodowych, założonym dopiero w 2009 roku. Leży na pograniczu Czarnogóry z Albanią i Kosowem, na najdalej wysuniętym na południe krańcu łańcucha Gór Dynarskich. Sąsiednie gminy Plav i Gusinje to najlepsze punkty wyjścia do parku o powierzchni 16 630 hektarów.
Krajobraz parku narodowego jest dziko poszarpany, z głębokimi wąwozami, stromymi zboczami, głęboko wciętymi dolinami rzecznymi i szczytami o wysokości ponad 2500 m.

W parku jest wiele większych i mniejszych cieków wodnych, źródeł warstwowych i krasowych ze słodką, a także silnie zmineralizowaną wodą, spienione potoki i krystalicznie czyste jeziora polodowcowe. Najbardziej znanym z jezior polodowcowych jest Jezioro Hridsko, które uchodzi jednocześnie za najpiękniejsze jezioro w parku.

Oddalenie parku i niewielka gęstość zaludnienia regionu pozwoliły zachować do dziś ten klejnot wysokogórskiej bioróżnorodności. W parku występują różne ekosystemy leśne z drzewami liściastymi i iglastymi oraz typowe lasy górskie i wysokogórskie z enklawami łąk, które częściowo są wypasane z katunów.
Komu Park Narodowy Durmitor w sezonie wydaje się zbyt “zatłoczony”, temu spodoba się tutaj.
Szczególnie godne uwagi atrakcje parku to Jezioro Hridsko i szczyt Volusnica na skraju doliny Grebaje – oba są celem wartych polecenia wędrówek.
Natura
Flora
Czarnogórska część Prokletije wykazuje wiele cech flory środkowoeuropejskiej ze znacznym udziałem elementów od arktyczno-alpejskich po submediterańskie. Wiele gatunków roślin to endemity, relikty lub co najmniej gatunki bardzo rzadkie. Dla górskich rolników ważne są liczne rośliny lecznicze rosnące na górskich pastwiskach.


Chociaż obszar parku nie został jeszcze w pełni zbadany ani zmapowany pod względem geografii roślin, już teraz znanych jest ponad 1700 gatunków roślin w parku, co odpowiada około połowie wszystkich czarnogórskich gatunków roślin lub około jednej piątej całej flory Bałkanów.
Nieprzystępność terenu jest głównym powodem tego, że niektóre gatunki zostały zachowane i dopiero niedawno odkryte.

Fauna
W parku znaleziono już około 60 endemicznych gatunków owadów i około 130 gatunków motyli. Park uchodzi ponadto za ważne centrum herpetofauny (płazów i gadów). W szerszym regionie Prokletije zarejestrowano dotąd czterdzieści gatunków płazów i gadów, z których dziewięć to gatunki endemiczne, czyli występujące wyłącznie tutaj. Na najdalej wysuniętym na południowy wschód krańcu masywu Prokletije odkryto salamandrę czarną (Salamandra atra), chronioną na szczeblu krajowym i międzynarodowym. W rejonie Jeziora Hridsko występuje rzadki gatunek – jaszczurka żyworodna (Lacerta vivipara).
Fauna ryb obejmuje rodzime gatunki, takie jak pstrąg potokowy, głowacz białopłetwy, lipień, głowacica, kleń, minóg itp.

W Parku Narodowym Prokletije zarejestrowano 161 gatunków ptaków. Ich siedliska to regiony górskie, doliny Ropojane i Grebaje, różne ekosystemy leśne oraz górskie jeziora i potoki. Najważniejsze gatunki to m.in. czapla siwa, warzęcha, cyraneczka, orłosęp, sęp płowy, gadożer, jastrząb, myszołów, krogulec, orzeł przedni, jarząbek, krzyżodziób itp.
W parku żyje wiele gatunków nietoperzy i gryzoni, a także pokaźna liczba ssaków, takich jak wilk, imponujący niedźwiedź brunatny, żbik, dziki, kozice, sarny i króliki.
Kultura
Także Park Narodowy Prokletije, mimo swojego oddalenia, ma bogate dziedzictwo kulturowe i historyczne. Dowodem na to są liczne zabytkowe budynki, meczety, relikty tradycyjnej architektury ludowej oraz charakterystyczne stroje, muzyka i tańce ludowe, folklor, obyczaje i tradycyjne rzemiosło, które rozwinęło się i przetrwało do dziś w parku, a przede wszystkim w okolicznych wsiach i małych gminach.
Ważnymi świadkami epoki prehistorycznej są rysunki “Polowanie na zwierzynę“ z VII wieku p.n.e., wykute w skałach na wzgórzu Vezirova brada/Wezyr w dolinie Grebaje. Obok nich znajduje się grawerowana płyta kamienna w Volušnicy, zwana “Wielka Matka“, przedstawiająca scenę, w której mężczyzna i kobieta walczą z wilkiem, który zamierza zaatakować ich dziecko. Pochodzi ze środkowej epoki brązu (ok. 600 p.n.e.).
Pozostałości osad pochodzą z paleolitu, epoki miedzi i brązu, okresu iliryjskiego oraz z czasów Cesarstwa Rzymskiego. Pozostałości budowli sakralnych i fortyfikacji pochodzą ze średniowiecza, a liczne zabytki o cechach orientalnych – z okresu panowania osmańskiego.
Nieco poza parkiem, ale mimo to bardzo warte zobaczenia ze względu na dużą wartość architektoniczną, artystyczną i historyczną, są: Stary Meczet z XV wieku, wieża Redžepagića, kościół Świętej Trójcy z XII wieku, Meczet Wezyra z XVIII wieku, wieża Balića i kościół św. Jerzego.
Do tradycyjnego sposobu życia regionu Prokletije należą także katuny (hale pasterskie). Zwykle składają się z kilku chat, tzw. “mieszkań”, zbudowanych z drewna i kamienia, oraz zagród dla bydła.
Turystyka
Centrum dla odwiedzających
Centrum dla odwiedzających Parku Narodowego Prokletije znajduje się w Gusinje, przy drodze do wartych zobaczenia źródeł Alipaa/Alipasini izvori i doliny Ropojana. W centrum informacji odwiedzający otrzymają wszystko, czego potrzebują do pełnej wrażeń wizyty w parku, a także informacje o faunie i florze, kulturze i możliwościach aktywności w parku – przede wszystkim o szlakach pieszych. Przez Park Narodowy Prokletije przebiega słynny dziś szlak długodystansowy “Peaks of the Balkans”, dlatego co chwilę spotyka się wędrowców z dużymi plecakami.
W centrum dla odwiedzających znajduje się również sklep z pamiątkami, oferujący wybór lokalnych produktów rękodzielniczych.
Godziny otwarcia to:
- w sezonie letnim w dni powszednie: 9:00 – 17:00 h
- Poza sezonem letnim w dni powszednie: 8:00 – 16:00

Szlaki piesze
Szczyty czarnogórskiej części gór Prokletije otaczają dwie imponujące doliny: dolinę Grebaje i dolinę Ropojane. Znajdują się tu jedne z najciekawszych atrakcji, takie jak małe jezioro Ropojan, źródło Oko Skakavica, kanion Grlje, różne wodospady oraz wspomniane już wyżej prehistoryczne rysunki naskalne. Z doliny Grebaje prowadzą szlaki piesze na szczyty Volušnica, Popadija, Talijanka i kilka innych gór.
Nad doliną Ropojana wyrasta góra Bjelić z trzema szczytami: Zla kolata (Maja e keq) 2.534 m, Dobra kolata (Kollata e mire) 2.528 m i Maja Rosit (Rosulja) 2.525 m.n.p.m.
Administracja Parku Narodowego zaleca następujące szlaki piesze:
Dolina Grebaje – Volušnica – Popadija – Trojan – Grebaja (długość ok. 16 km w obie strony, czas przejścia: ok. 7 h, łatwy) – Szlak prowadzi obok rezerwatu przyrody Volušnica, do punktów widokowych przy Volušnicy i Grebaje, na zbocza Popadiji i Talijanki, a dalej obok wodospadów i prehistorycznych rysunków naskalnych w pobliżu Ćafe (Qafa) i Bramy Trojańskiej.
Dolina Grebaje – Katun – Volušnica Popadija – Talijanka (przewyższenie: 897 m, długość trasy: 3 km na szczyt Popadija; 4,4 km na szczyt Talijanka, czas przejścia: 3 h na szczyt Popadija; 3 h 30 min na szczyt Talijanka) – Po drodze znajduje się kilka źródeł wody pitnej: Suljova česma/studnia Suljova na początku szlaku, studnia przy schronisku górskim “Branko Kotlajić” oraz źródło w opuszczonym katunie Volušnica. Szlak oferuje wyjątkowe widoki na masyw Prokletije, na Trojan, wieżę strażniczą, Wezyra, Maja Karanfilit, Očnjak i Maja Rosit. Szlak zaczyna się w dolinie Grebaje, wije się przez las do opuszczonego katunu Volušnica, a następnie jako dobrze oznakowana ścieżka prowadzi do charakterystycznego wąwozu, dalej na przełęcz Popadija i na szczyt Popadija, a z Popadiji na grań Talijanka.
Babino polje – Bajrovića Katun – Jezioro Hridsko – wieża strażnicza Bjelaja – Tromeđa – Ćafa Bogićes – Babino polje (długość ok. 18 km, czas wędrówki 7 h, pętla) – Szlak prowadzi przez lasy i łąki do Hrid stanovi/flats i katunów Bajrović, dalej do Jeziora Hridsko i przez dolinę Plav – Gusinje, skąd widać najwyższe szczyty Prokletije: Kolata, Jezerce i Djeravica, dalej do katunu Dobrodalj, do Tromedje (tu spotykają się Czarnogóra, Albania i Kosowo) i do Babino polje. Komu to jeszcze nie wystarcza, może tu wspinać się na skały Hrid / Karst i Bogićević Karst.
Grebaje – Katun Popadija – Trojan – Brama Trojańska (długość: 20 km, łączne przewyższenie: 1436 m, czas wędrówki: 6–7 h, łatwy) – Szlak zaczyna się przy katunie Grebaje, a następnie prowadzi szutrową drogą do katunu Popadija, gdzie znajduje się źródło wody pitnej. Z katunu Popadija prowadzi oznakowany szlak na Trojan, poniżej którego leży Brama Trojańska – jedna z najwybitniejszych atrakcji parku. Trojan stanowi także granicę między Czarnogórą a Albanią. Kamienie graniczne ustawiono wzdłuż całej grani, dlatego można iść jednocześnie przez Albanię i Czarnogórę.
Grebaje – Vezirova brada – szczyt Podgoj 2021 m – Vezirova brada 1.781 m nad poziomem morza (długość: 11 km, czas przejścia: 3-4h, łatwy) – Szlak ponownie zaczyna się przy katunie Grebaje i prowadzi szutrową drogą do wąwozu Brada/Broda. Na rozwidleniu należy skręcić w lewo na szczyt Vezirova brada albo w prawo na szczyt Podgoje. Ze szczytów roztaczają się wspaniałe widoki na Maja Karanfilit, Gusinje, Vusanje i Plav.

Jazda na rowerze
Sieć szlaków rowerowych w Parku Narodowym Prokletije jest oznakowana żółtymi tabliczkami z informacjami. Szlaki prowadzą przez niezamieszkałe tereny górskie i lasy i mogą być bardzo wymagające ze względu na różnice wysokości i trudną nawierzchnię. Dlatego zawsze należy mieć ze sobą wystarczającą ilość wody i jedzenia na podróż.
Administracja Parku Narodowego zaleca następujące trasy rowerowe:
Plav – Mountain Memina – Hakanje – Plav (długość 22 km, łączne przewyższenie 1010 m, pętla, nawierzchnia: droga polna, droga szutrowa i asfalt) – Trasa prowadzi obok katunu z typowymi domami z kamienia i drewna, do wsi Budovica, obok źródła, przez las i łąki aż do katunu na górze Memina.
Gusinje – Dolina Ropojana – Gusinje (długość ok. 23 km w obie strony, łączne przewyższenie 300 m, łatwa, asfalt i droga szutrowa) – Trasa prowadzi przez dolinę Ropojana wzdłuż rzek Vruja i Grlje do wsi Vusanje, do wodospadu Grlje, do Oka Skakavica, a następnie do jeziora Ropojana. Stosunkowo łatwa wycieczka rowerowa.
Plav – Jezioro Hridsko – Plav (długość 50 km, łączne przewyższenie 1630 m, pętla, droga szutrowa 25 km, asfalt 23 km, zła droga polna 2 km) – Trasa zaczyna się w centrum Plavu, przekracza most w Plavie, prowadzi przez małe wsie Korita i Komorac do Babino Polje. Dalej do katunu Bajramudra Sand i wzdłuż zboczy góry Bogićevići. Następnie prowadzi obok głębokiego wcięcia terenu poniżej kamiennej korony Kra Bogićević, a potem obok dawnej wojskowej wieży strażniczej do Jeziora Hridsko. Wzdłuż trasy znajduje się kilka źródeł wody pitnej. Mimo to zwłaszcza w gorące letnie miesiące nigdy nie należy polegać wyłącznie na źródłach wody pitnej.
Wspinaczka
W dolinach Ropojana i Grebaje znajduje się wiele technicznie przygotowanych (obitych) skał wspinaczkowych. Wiele z nich leży w parku narodowym. Skały te są przeznaczone przede wszystkim dla początkujących i wspinaczy rekreacyjnych.






