Park Narodowy Lovćen
“Mały, ale imponujący” – chciałoby się powiedzieć po kilku dniach spędzonych w Parku Narodowym Lovćen. Z powierzchnią zaledwie 6220 hektarów Lovćen, ogłoszony parkiem narodowym już w 1952 roku, jest drugim najmniejszym parkiem narodowym Czarnogóry.
Nie należy jednak dać się temu zwieść. Ze względu na położenie na pierwszej linii i pasmo gór nadmorskich, wznoszące się tu niemal pionowo od wybrzeża na wysokość do 1600 m, Lovćen stanowi granicę pogodową z imponującymi zjawiskami atmosferycznymi i skrajnymi różnicami między stroną nawietrzną a zawietrzną na bardzo małym obszarze. Jak się tu mówi: głowa jeszcze w chmurach, a stopy już w słońcu. Wąska grań oddziela tu klimat śródziemnomorski od kontynentalnego klimatu wnętrza kraju. Te zjawiska pogodowe doprowadziły do powstania na niewielkim obszarze bardzo zróżnicowanych stref roślinności. Do tego dochodzi historyczne znaczenie Parku Narodowego Lovćen ze spuścizną kulturową z różnych epok, przede wszystkim z mauzoleum, która dziś czeka na odkrycie przez odwiedzających.

Odwiedzających zainteresowanych geomorfologią zachwyci odsłonięte tu bogactwo form krasowych, które dzięki dobrze zachowanej do dziś habsburskiej sieci dróg i ścieżek jest wyjątkowo łatwo dostępne. Zbocza gór w parku są bardzo skaliste, z licznymi typowymi formami krasowymi, takimi jak jaskinie, liczne leje krasowe i pięknie wykształcone żłobki krasowe, które nadają temu obszarowi szczególny, charakterystyczny wygląd. Z dwóch najwyższych szczytów parku, Lovćena i Jezerskiego Wierchu, ten drugi ma szczególne znaczenie, ponieważ stoi tu mauzoleum czarnogórskiego księcia, biskupa i słynnego poety Petara II Petrovicia Njegoša.
Do parku można dojechać z Budvy i z Cetinje. Jadąc z Budvy lub Tivatu, ma się dziś wybór między legendarną, historyczną drogą serpentynową a nie mniej spektakularną nową kolejką gondolową. Również z Cetinje jedzie się historyczną dawną drogą karawanową, która łączyła dawną stolicę Cetinje z portami na wybrzeżu.
Szczególnie godne uwagi obszary chronione w granicach parku to:
- jezioro pod Jezerskim Wierchem jest ważnym rezerwatem herpetologicznym (płazy i gady)
- las sosny bośniackiej Pinus heldreichii
- Konjsko, rezerwat lasu bukowego
- Ljubin potok, rezerwat sosny czarnej
- rezerwaty wodne Rueva lokva

Natura
Flora
Flora masywu Lovćen obejmuje około 1300 gatunków roślin – ogromną liczbę jak na stosunkowo niewielką powierzchnię. Wśród nich jest zadziwiająco dużo roślin endemicznych i rzadkich, a także liczne rośliny lecznicze, aromatyczne, miododajne i znane rośliny ozdobne.
Lasy zajmują około 70% powierzchni parku narodowego. Po zaroślach i niskich lasach z grabem czarnym następuje pas lasów bukowych. Powyżej, na północno-wschodnich zboczach góry Štirovnik i częściowo na Jezerskim Wierchu, rośnie pokaźna liczba rzadkich sosen czarnych.
Pozostałe 30 % powierzchni parku narodowego pokrywa roślinność pastwiskowa i krasowa.
Endemiczne i rzadkie gatunki w parku narodowym to m.in. dzwonek lovćeński, saxifraga federici-augusti (skalnica Fryderyka Augusta), dziki tulipan Grisebacha, Moltkia, złotokap zwyczajny, seseli globiferum (żebrzyca kulista), fritillaria orientalis (szachownica wschodnia) – by wymienić tylko kilka ważnych gatunków.


Fauna
Różnorodność różnych biotopów i niszy ekologicznych, ekstremalne warunki klimatyczne oraz różne rodzaje lasów, w szczególności bukowe i dębowe, a także typowe tereny krasowe przyczyniły się do rozwoju wyjątkowo zróżnicowanej i złożonej fauny w Parku Narodowym Lovćen.
Gatunki śródziemnomorskie i subśródziemnomorskie są charakterystyczne dla fauny owadów. W parku występuje aż 85 gatunków motyli, niestety także 10 gatunków kornikowatych i aż 45 gatunków bzygowatych.
Obszar poniżej Jezerska to prawdziwe centrum rozrodu różnych gatunków płazów, takich jak traszka marmurkowa karłowata, ropucha szara, żaba wodna, rzadka traszka alpejska grzebieniasta i kumak górski. Ze względu na tę różnorodność na bardzo małym obszarze teren ten uznano za rezerwat herpetologiczny o znaczeniu europejskim. Fauna Lovćena obejmuje znaczną liczbę gatunków gadów: żółw grecki, jaszczurka ostrogłowa, jaszczurka mosorska, żmija nosoroga, żmija łąkowa, żółtopuzik i inne.
W Parku Narodowym Lovćen żyje ponad 200 gatunków ptaków – część z nich gniazduje tutaj, inne to ptaki wędrowne na przelocie. Szczególnie warto wymienić orła przedniego, orła cesarskiego, sokoła wędrownego, krogulca, góropatwę skalną, gołębia skalnego i wiele innych.
Duże ssaki żyjące w parku to dziki, żbiki, wilki, niedźwiedzie i jelenie. Mniejsze ssaki to jeż wschodni, króliki, wiewiórki, należąca do popielicowatych koszatka, myszarka skalna i endemiczny nornik czarnogórski.
Kultura
Kultura i historia Parku Narodowego Lovćen przejawiają się także w różnorodnym dziedzictwie architektonicznym. Stojące na tym terenie miejsca pamięci, sakralna i świecka architektura ludowa oraz różne urządzenia techniczne skupiają się wokół miejscowości Ivanova Korita i miejscowości Njeguši położonej przy granicy parku.

W Njeguši, w przysiółku Erakovići, znajdują się domy-muzea władców Czarnogóry z dynastii Petroviciów. Na górze Jezerski Vrh, jednym z najwyższych szczytów masywu Lovćen, stoi imponujące mauzoleum słynnego czarnogórskiego poety i księcia-biskupa Petara II Petrovicia Njegoša.
Sakralna architektura regionu Njeguši charakteryzuje się również wiejskimi kościołami o prostym stylu architektonicznym. Do połowy XIX wieku w regionie wybudowano 17 takich świątyń.
W szerszej okolicy Njeguši można znaleźć wiele historycznych elementów architektury, takich jak tradycyjne kamienne domy ze stajniami, chaty, guvna (okrągłe miejsca zgromadzeń dawnej Czarnogóry otoczone murem do wysokości kolan), ublo (cysterny do zbierania deszczówki) i kamienne dziedzińce.
Szczególne znaczenie architektoniczne ma stara droga karawanowa ze słynnymi serpentynami Lovćenu, prowadząca od gór Njeguši aż do Kotoru.
Turystyka
Miłośnicy aktywnego wypoczynku i przyrody znajdą w parku narodowym wiele możliwości aktywności. Niezależnie od tego, czy chodzi o piesze wycieczki, jazdę na rowerze czy po prostu podziwianie wspaniałej, oryginalnej przyrody – park oferuje coś dla każdego gustu. Miłośnicy kultury mogą zwiedzać tradycyjne wioski, kościoły i zabytki historyczne.
Centrum dla odwiedzających
Centrum dla odwiedzających parku narodowego znajduje się w Ivanova Korita, które jest też najlepszym punktem wyjścia na wędrówki po parku. W małym pomieszczeniu obok centrum informacji prezentowane są liczne eksponaty przyrodnicze. Można tu zobaczyć przekrój lokalnej fauny, np. wilki, lisy i wiele innych gatunków zwierząt. Charakterystyczne gatunki ptaków regionu przedstawiono w dioramach, które pokazują je w ich naturalnym środowisku.
Jest tu również sklep z pamiątkami, w którym można kupić autentyczne produkty rękodzielnicze, pamiątki, mapy i różne publikacje.
Godziny otwarcia:
- W letnim sezonie turystycznym codziennie w godzinach 9:00–17:00
- Poza sezonem w dni powszednie w godz. 10:00 – 15:00
Wędrowanie
Jest pięć oznakowanych szlaków okrężnych o różnej długości i stopniu trudności. Przy ich wyznaczaniu zadbano o jak największą różnorodność, dlatego po drodze można zobaczyć zarówno atrakcje kulturowe, jak i przyrodnicze. Wzdłuż szlaków znajduje się kilka miejsc odpoczynku. Mimo oznakowania należy koniecznie zabrać ze sobą mapę turystyczną. W gorące letnie miesiące wystarczający zapas wody to obowiązek!

Administracja Parku Narodowego zaleca następujące trasy piesze:
Wycieczka okrężna na Kuk (długość 14 km, ok. 4 h, pętla) – Szlak prowadzi z Ivanova Korita przez wieś Velji Botun do źródła Studenac i do katunu Kuk, gdzie zachowało się kilka pięknych elementów tradycyjnej architektury ludowej (domy z kamiennymi dziedzińcami, stodoły kryte słomą i gumno). Z katunu Kuk szlak prowadzi do punktu widokowego z panoramą Zatoki Kotorskiej, a następnie przez katun Dolovi z powrotem do Ivanova Korita.
Ivanova Korita – Jezerski Vrh (Mauzoleum) (długość 11 km, czas przejścia 3 h, pętla) – Szlak prowadzi od centrum dla odwiedzających w dolinie Ivanova przez wieś Mali Bostur do mauzoleum na Jezerskim Wierchu, z zapierającym dech w piersiach widokiem na większą część Czarnogóry, i z powrotem przez wieś Velji Bostur do Ivanova Korita.
Ścieżka dydaktyczna (Szlak Wilka) (długość 6,8 km, czas przejścia 1 h 30 min, pętla) zaczyna się przy centrum dla odwiedzających i prowadzi do miejsca odpoczynku Kraljevo, a dalej do katunu Kuk (hali) z widokiem na katun Kuk i Ivanova Korita. Po drodze można zobaczyć formy krasowe (jaskinie, żłobki krasowe, leje krasowe i in.), lasy bukowe oraz elementy tradycyjnej architektury ludowej (domy, stodoły i zachowane fundamenty). Roztaczają się stąd przepiękne widoki na Riwierę Budwańską i Zatokę Kotorską.
Ścieżka boso
Ścieżka boso znajduje się w pobliżu centrum dla odwiedzających w Ivanova Korita. Ma nieco ponad 100 metrów długości. Składa się z szeregu pól wypełnionych różnymi naturalnymi materiałami (piasek, kora drzew, szyszki jodły, żwir itp.). Idąc boso, najpierw po miękkich, a potem po nieco grubszych materiałach, odwiedzający stopniowo przyzwyczajają się do naturalnych powierzchni. Stopy są przy tym delikatnie masowane.
Kolarstwo górskie
Zwiedzanie parku na rowerze to wyzwanie fizyczne – z jednej strony ze względu na liczne strome podjazdy, z drugiej ze względu na miejscami nierówne drogi szutrowe. Są trzy oznakowane trasy dla rowerzystów górskich, przy czym trasy te zawsze dzieli się z pieszymi.
Kto nie ma ze sobą własnego roweru, może wypożyczyć niezbędne wyposażenie w Centrum Obsługi Turystów Parku Narodowego Ivanova Korita.
Polecamy następujące szlaki rowerowe:
Treteni-ki Vrh i Babina Glava (długość 13 km, czas jazdy 3 godziny, pętla) – Trasa zaczyna się w Ivanova Korita, prowadzi przez katun Dolovi i przez Vjetreni Mlini do punktu widokowego na Babina Glava (wysokość 1474 m n.p.m.) i punktu widokowego na szczyt Trestenik (wysokość 1489 m n.p.m.), a następnie wraca do Ivanova Korita. Różnice wysokości są stosunkowo niewielkie. Cała trasa biegnie starą austro-węgierską drogą wojskową.
Jezerski Vrh/Szczyt Jezerski (1.657 m n.p.m.) – To wyjątkowo imponująca wycieczka rowerowa do mauzoleum czarnogórskiego księcia, biskupa i wielkiego poety Petara II Petrovicia Njegoša. W pogodne dni widać stąd niemal całą Czarnogórę: góry Orjen i Rumija, masywy Durmitor i Komovi, a także części Albanii, Hercegowiny i Chorwacji. W pogodne zimowe noce widać stąd w oddali nad morzem nawet “światła Włoch”.
Widoki panoramiczne
Dzięki swojemu położeniu geograficznemu park jest idealnym miejscem do podziwiania krajobrazu z licznych punktów widokowych. Z jednej strony wzrok sięga nad Zatokę Kotorską i Riwierę Budwańską, z drugiej – nad rozległą nieckę Jeziora Szkoderskiego oraz tak zwane ‚Kamienne Morze‘, wyjątkowy krajobraz krasowy. Punkty widokowe są łatwo dostępne i prowadzą do nich oznakowane szlaki piesze.

Administracja Parku Narodowego zaleca następujące widoki panoramiczne:
Szczyt Trestenik (wysokość 1474 m), z którego widać Ivanova Korita, szczyty Babljak, Štirovnik i Jezerski Vrh/Lake Peak, Cetinje, Jezioro Szkoderskie i Podgoricę.
Kuk (wysokość 1.240 m) „Najpiękniejsze spotkanie lądu i morza”, jak napisał niegdyś angielski poeta Lord Byron. To spotkanie można przeżyć samemu, patrząc z tego punktu widokowego na podnóża masywu i na Zatokę Kotorską.
Jezerski Vrh/Szczyt Jezerski (1.657 m n.p.m.) – Tutaj znajduje się mauzoleum czarnogórskiego księcia, biskupa i poety Petara II Petrovicia Njegoša. W pogodne dni widać stąd niemal całą Czarnogórę: góry Orjen i Rumija, masywy Durmitor i Komovi, a także części Albanii, Hercegowiny i Chorwacji. W pogodne zimowe noce widać stąd w oddali nad morzem nawet “światła Włoch”.
Las do czytania
W pobliżu centrum dla odwiedzających znajduje się las do czytania z hamakami i udostępnionymi książkami. Z dobrą książką w ręku odwiedzający mogą odpocząć w cieniu chłodnego lasu bukowego i cieszyć się naturą.






